|
نحوه بررسی ویژگیهای خاك شناسی منطقه
سیستمهای خاك میتواند توسط فاكتورهای زیادی تحت تأثیر قرار
گیرد. برخی از این فاكتورها اثرات زیستمحیطـی طبیعــی را
در برمیگیــرد و مابقــی آنهـا مــربـــوط به اثــرات
انسانساخت میباشد. فعالیتهای انسان میتواند روی
هر فاكتوری چه زیانبخش و چه سودمند تأثیرگذار باشد.
زیستگاهها و پوشش گیاهی در یك منطقه بر اساس خصوصیات خاك
میباشند. همچنین منابع فرهنگی ممكن است به خصوصیات خاك یا
احتمالاً به ویژگیهای منحصر به فرد خاك در یك منطقه وابسته
باشند.
اطلاعات خاكشناسی در انتخاب محل یا توصیف خصوصیات ویژه طرح
برای انواع پروژهها ضروری است.
پروژههای مختلف میتوانند اثرات زیانبخش بر روی خاك منطقه
بگذارند و موقعیتهای زیست محیطی ایجاد شده میتوانند روی
كاركرد چنین پروژههایی تأثیر گذار باشن[Canter,
L. W., 1996] .
در پروژه تحت بررسی پارامترهای مختلف خاك كه تحت تأثیر قرار
میگیرند عبارتنداز:
- شناسایی و طبقه بندی انواع خاكها
- قابلیتها واستعدادهای خاك برای كاربری مختلف
- محدودیتهای خاك
- منابع آلاینده خاك و میزان آلودگی آنها
- وضعیت و شرایط فرسایش وانواع آنها
- شیب [منوری، سید مسعود ، 1380].
- رژیم رطوبتی خاكها:
وضعیت سالیانه رطوبت خاك را در ضخامت معینی از
نیمرخ خاك، رژیم رطوبتی خاك مینامند. ضخامت موردنظر در خاك
به بخش كنترل رطوبتی خاك موسوم است. بخش كنترل رطوبتی در خاكهای
سنگین بین اعماق 30-10 سانتی متری، در خاكهای بافت متوسط
بین اعماق 60-20 سانتیمتری و در خاكهای سبك و شنی در اعماق
90-30 سانتیمتری واقع شده و درمحاسبات منظور میشود.
رژیم رطوبتی خاكهای منطقه 22 تهران حد واسط خشك و زریك Aridic
border to xeric و براساس روش توســعه یافتــه آن رژیـم رطوبتی
خاكهای منطقه22 شـــهرداری تهران
Weak Aridic میباشد [ مركز تحقیقات و مطالعات زیست
محیطی، 1380].
رژیم حرارتی خاكهای منطقه 22 شهرداری تهران Thermic برآورد
میگردد كه میانگین سالیانه درجه حرارت خاك 22-15 درجه سانتیگراد
است.
منطقه مورد مطالعه از نظر فیزیوگرافی شامل تپهها، فلاتها،
مخروطه افكنهها و دشتهای آبرفتی دامنهای میباشد. خاكها
در منطقه مورد مطالعه در دو ردهEntisols و Aridisols قرار
گرفتهاند.
رده Entisols:
این خاكها فاقد تكامل پروفیلی بوده و خاكهای
بسیار جوان هستند كه به جز طبقه سطحی اكریك (ochric epipedon)
هیچگونه افق مشخصهای درآنها تشكیل نگردیده است كه دلیل آن
جوان بودن مواد مادری و یا مقاوم بودن آنها در مقابل هوا
دیدگی است. خاكهای مشخص شده در این رده به شرح زیر است:
سری خاك شماره 1:
به علت عدم تكامل پروفیلی، رژیم رطوبتی حد واسط
(Weak Aridic) و كاهش منظم كربن آلی با عمق در زیر گروه Xeric
Torriorthent قرار میگیرد و چون بافت خاك Sand و یا Loamy
sand و حاوی بیشتر از 35 درصد سنگریزه در عمق 100- 25 سانتیمتری
است و همچنین دارا بودن رژیم حرارتی ترمیك و در گروه Sandy-Skeletal,mixed,Thermic
طبقهبندی شده است.
سری خاك شماره 2:
به علت عدم تكامل پروفیلی و رژیم رطوبتی حد واسط
و كاهش منظم كربن آلی با عمق در زیر گروه Xeric Torriorthents
قرار میگیرد و چون متوسط وزنی ذرات رس كمتر از 35 درصد و
میزان سنگریزه بیشتر از 35 درصد بر روی طبقهای با بیش از
90 درصد سنگریزه وشن درشـت، كانیها مخلوط و رژیـم حرارتی ترمیـــك
است و در گــروه mixed,Thermic،Loamy-skeletal over fragmental
طبقهبندی شده است [ مركز تحقیقات و مطالعات
زیست محیطی، 1380].
سری خاك شماره 4:
به علت عدم تكامل پروفیلی، رژیم رطوبتی حد واسط
و كاهش منظم كربن آلی با عمق در زیر گروه Xeric Torriorthents
قرار میگیرد و چون متوسط وزنی ذرات رس در عمق 100-25 سانتیمتری
بیشتر از 18 و كمتر از 35 درصد و ذرات شن بیشتر از 15 درصد،
كانیها مخلوط و رژیم حرارتی ترمیك است و در گروه fine- loamy
,mixed(calcateous),Thermic طبقهبندی شده است.
سری خاك شماره 5:
به علت عدم تكامل پروفیلی رژیم رطوبتی حد واسط
و كاهش نامنظم كربن آلی با عمق در زیرگروه Xeric Torriorthents
قرار میگیرد و چون متوسط وزنی ذرات رس در عمق
100- 25 سانتیمتری بیشتر از 18 و كمتر از 35 درصد و
ذرات شن بیشتر از 15 درصد، كانیها مخلوط و رژیم حرارتی خاك
ترمیك است و در گروه ,mixed (calcateous) fine-loamy، thermic،
طبقهبندی شده است.
ردهAridosols :
خاكهای مناطق رژیم رطوبتی خشك كه مقطع كنترل رطوبتی
خاك متناوباً بیش از نصف زمانی كه درجه حرارت خاك در عمق 50
سانتیمتری بیش از 5 درجه سانتیگراد است خشك و كمتر از 90
روز متوالی در ایامی كه درجه حرارت خاك در عمق 50 سانتیمتری
بیش از 8 درجه سانتیگراد است خشك میباشد. در منطقه مورد
مطالعه خاكها دارای افق تمركز آهك (Calcic) میباشد. خاكهای
مشخص شده دراین رده به شرح زیر است:
سری خاك شماره 3:
به علت دارا بودن افق سطحی Ochric و افق زیری Calcic
و رژیم رطوبتی حدواسط در زیرگروه
Xeric Torriorthents قرار میگیرند و چون معدل وزنی ذرات رس
در عمق 100-25 سانتیمتری كمتر از
35 درصد و میزان سنگریزه بیشتر از 35 درصد، كانیها مخلوط و
رژیم حرارتی ترمیك میباشد و در گروه loamy skeketal ,mixed
Thermic طبقهبندی میگردد.
سری خاك شماره 6:
به علت دارا بودن افق سطحی Ochric و افق زیر Calcic
و رژیم رطوبتی حد واسط در زیرگروه
Xeric Torriorthents قرار میگیرند و چون معدل وزنی ذرات رس
در عمق 100-25 سانتیمتری بیشتر
از 18 و كمتر از 35 درصد و ذرات شن بیشتر از 15 درصد، كانیها
مخلوط و رژیم حرارتی خاك ترمیك میباشد لذا در گروه Fine -loamy
, mixed Thermic طبقهبندی میگردد [ مركز تحقیقات و مطالعات
زیست محیطی، 1380].
مجموعه سری خاكهای تپههای چیتگر
شامل سه زیر گروه و هفت فامیل میباشد.
منطقه 22 شهرداری تهران شامل
چهار فیزیوگرافی و هفت سری خاك به شرح زیر میباشد:
خاكهای مخروطه افكنههای آبرفتی سنگریزهدار Gravelly Alluvial
Fans این واحد فیزیوگرافی شامل سه بخش به شرح زیر میباشد.
خاكهای مخروطه افكنههای آبرفتی سنگریزهدار Gravelly Alluvial
Fans(UF) مخروطه افكنههای بالاییUpper
Fans دراین واحد فیزیوگرافی
دو سری خاك با شمارههای
زیر مشخص شده است.
+ سری خاك شماره 1 No.1 soil series
+ سری خاك شماره 2 No.2 soil series
خاكهای مخروطه افكنههای آبرفتی سنگریزهدار[(
Gravelly Alluvial Fans UF
of)]
مخروطه افكنههای بالائی Upper Fans
(مخروطه افكنههای آبرفتی قدیمی) old Alluvial Fans
دراین واحد فیزیو گرافی یك سری خاك با شماره زیر مشخص شده
است
+ سری خاك شماره 3 No.3 soil series
خاكهای مخروطه افكنههای آبرفتی سنگریزهدار Gravelly Alluvial
Fans(MF)
مخروط افكنههای میانی Middle Fans
در این واحد فیزیو گرافی یك سری خاك با شماره زیر مشخص شده
است.
+ سری خاك شماره 4 No.4 soil series
خاكهای دشتهای آبرفتی دامنهای piedmont Alluvial plains
(pp)
در این واحد فیزیوگرافی یك سری خاك با شماره زیر مشخص شده
است.
+ سری خاك شماره 5 No.5 soil series
خاكهای فلاتها plateaux (PT)
در این واحد فیزیو گرافی یك سری خاك با شماره زیر مشخص شده
است.
+ سری خاك شماره 6 No.6 soil series
خاكهای تپهها(H) Hills
در این واحد فیزیوگرافی هفت نوع خاك وجود دارد كه به صورت
مجموع با شماره زیر مشخص شده است.
+ سری خاك شماره 7 No.7 soil series
سری خاك شماره 1
خاكی است كم عمق با حدود 40 درصد سنگریزه به رنگ
قهوهای مایل به زرد تیره با بافت سبك (sandy laom) و بدون
ساختمان(افق (A بر روی طبقهای به رنگ قهوهای مایل به زرد
تیره با بافت خیلی سبك (Loamy sand) و بدون ساختمان (دانهای
منفرد single grain) و حدود 50
درصد سنگریزه كه بر روی طبقهای به رنگ قهوهای مایل به زرد
تیره با بافت شنی (sand) و بدون ساختمان ( دانه منفردsingle
grain ) و بیش از 75 درصد سنگریزه و قلوهسنگ قرارگرفته است
[ مركز تحقیقات و مطالعات زیست محیطی، 1380].
مشخصات ظاهری
شیب 5- 2 درصد با كمی پستی و بلندی است.
خاك سطحی دارای 75-35 درصد سنگریزه و ازعمق 40 سانتیمتری
به بعد دارای بیش از 75 درصد سنگریزه
و قلوه سنگ میباشد.
فرسایش آبی كم ، قابلیت نفوذ خیلی سریع و زهكشی طبیعی كاملاً
مناسب است.
این سری از خاكها دارای یك واحد مجزا شده به شرح زیر میباشد
.
واحد 101- سری خاكهای شماره 1 با بافت سطحی سبك، 75-35 درصد
سنگریزه در خاك زیری و سطحی، دارای بیش از 75 درصد سنگریزه
و قلوه سنگ از عمق 40 سانتیمتری به بعد، شیب 5-2 درجه و كمی
پستی و بلندی و فرسایش آبی است.
سری خاك شماره 2
خاكی است كم عمق به رنگ قهوهای مایل به زرد با
بافت متوسط (loam) و بدون ساختمان (فشرده massive) دارای 35-15
درصد سنگریزه (افق A) بر روی طبقهای به رنگ قهوهای مایل
به زرد با بافت سبك (Sandy loam) و بدون ساختمان (فشرده massive
) با بیش از
35 درصد سنگریزه (افق C1) كه برروی طبقهای با بیش از 75 درصد
سنگریزه (افق C2) قرار گرفته است [ مركز تحقیقات و مطالعات
زیست محیطی، 1380].
واحد2.1- سری خاك شماره 2 با بافت سطحی متوسط، 75-35 درصد
سنگدانه درشت در خاك زیری و 35-15 درصد سنگدانه درشت درخاك
سطحی، دارای بیشتر از 75 درصد سنگدانه و قلوهسنگ از عمق 50-25
سانتیمتری به بعد، شیب5- 2 درصد ، كمی پستی و بلندی و فرسایش
آبی.
واحد2.2- سری خاك شماره 2 با بافت سطحی متوسط، 75-35 درصد
سنگدانه درشت در خاك زیری و 35-15 درصد سنگدانه درشت در خاك
سطحی، دارای بیشتر از 75 درصد سنگدانه و قلوهسنگ از عمق 50-25
سانتیمتری به بعد، شیب كلی و جانبی 5-2 درصد، كمی پستی و بلندی
و فرسایش آبی متوسط.
سری خاكهای شماره 3
در طبقهبندی درگروه خاكهای :Xeric Haplocalcids
,loamy skeletal ,mixed ,thermic میباشد.
خاكی است خیلی عمیق به رنگ قهوهای با بافت متوسط (loam)
و حدود 20 درصد سنگریزه (افق A) بر روی طبقهای به رنگ قهوهای
تا قهوهای تیره با بافت سنگین Sandy (clay loam ) و ساختمان
مكعبی گوشهدار و كمی لكههای آهك و20 درصد سنگریزه (افق BK)
برروی طبقهای به رنگ قهوهای با بافت متوسط (Loam ) و ساختمان
مكعبی گوشهدار نسبتاً قوی و مقدار نسبتاً زیادی پودر آهك
و حدود 20 درصد سنگریزه (افق BW) كه بر روی طبقهای به رنگ
قهوهای تا قهوهای تیره با بافت سبك (Sandy loam) و بدون
ساختمان (افق C) قرار گرفته است.
مشخصا ت ظاهری :
شیب پستی و بلندی: شیب اصلی و جانبی 5-2 درصد با
پستی و بلندی كم فرسایش: كمی فرسایش آبی سنگریزه: خاك سطحی
دارای 35-15 درصد سنگریزه و خاك زیری 75-35 درصد سنگریزه
است.
قابلیت نفوذ و زهكشی طبیعی: قابلیت نفوذ متوسط و زهكشی طبیعی
مناسب است.
این سری ازخاكها دارای دو واحد مجزا شده به شرح زیر میباشد:
واحد 3.1- سری خاكهای شماره 3 با بافت سطحی متوسط، 75-35
درصد سنگریزه در خاكزیری و 35-15 درصد سنگریزه در خاك سطحی،
شیب اصلی 5-2 درصد، كمی پستی و بلندی و فرسایش آبی.
واحد 3.2- سری خاكهای شماره 3 با بافت سطحی متوسط، 75-35
درصد سنگریزه در خاك زیری و 35-15 درصد سنگریزه در خاك سطحی،
شیب اصلی و جانبی 5-2 درصد، كمی پستی و بلندی و فرسایش آبی.
سری خاكهای شماره 4
در طبقهبندی در گروه خاكهای Xeric Torriorthents,
fine skeletal, mixed , thermic میباشد.
خاكیاست خیلی عمیق به رنگ قهوهای مایل به زرد تیره (10YR4/4)
با بافت متوسط (Loam ) و حدود 25 درصد سنگریزه و بدون ساختمان
(افق AP) كه بر روی طبقاتی به رنگ قهوهای تیره مایل به زرد
تیره) (10YR4/4 با بافت متوسط (Loam) و حدود 20- 15 درصد سنگریزه
و بدون ساختمان (افقهای C1 و C2) قرار گرفته است [ مركز تحقیقات
و مطالعات زیست محیطی، 1380].
نوع و ضخامت افقها شــــــــــــــرح
25- 0 سانتیمتر رنگ خاك در حالت خشك قهوهای (10YR6/4)
و در حالت مرطوب قهوهای مایل به زرد تیره) (10YR4/4 با بافت
متوسط (Loam) و بدون ساختمان حدود 25 درصد سنگریزه كه پایداری
ذرات خاك درحالت خشك كمی سخت (Slightly hard) است. قابلیت
هدایت الكتریكی عصاره اشباع خاك 20/1دسی زیمنس بر متر و اسیدیته
آن 80/7 و حد فاصل این طبقه با طبقه زیری مشخص (Clear ) میباشد.
70-25 سانتیمتر رنگ خاك در حالت مرطوب قهوهای مایل به زرد
تیره
(10YR4/4) با بافـــت متوسط (Loam) و بدون ساختمان و حدود
15درصد سنگریزه كه پایداری ذرات خاك در حالت مرطوب شكننده
(Friable) است. قابلیت هدایت الكتریكی عصاره اشباع خـــاك
50/1
دسیزیمنس بر متر و اسیدیته آن 90/7 و حدفاصل این طبقه با
طبقه زیری تدریجی (Gradual) است.
140-70 سانتیمتر رنگ خاك در حالت مرطوب قهوهای (10YR4/4)
با بــافت متوســط(Loam) و بــدون ساختمـان (فشرده Massive)
و حدود 20 درصد سنگریزه كه پایداری ذرات خاك در حالت مرطوب
كمی سفت
(Slightly firm) است. قابلیت هدایت الكتریكی عصاره اشباع
خاك 40/1 دسیزیمنس بر متر و اسیدیته آن 90/7 میباشد.
مشخصات ظاهری:
شیب پستی و بلندی: شیب 5-2 درصد و پستی و بلندی
كم
سنگریزه: خاك سطحی و زیری دارای 35-15 درصد سنگریزه است.
فرسایش: كمی فرسایش آبی
مواد اولیه تشكیل دهنده: مواد آبرفتی
این سری از خاكها دارای یك واحد مجزا شده به شرح زیر میباشد:
واحد 4.1- سری خاكهای شماره 4 با بافت سطحی متوسط 30-15 درصد
سنگریزه در خاك سطحی و زیری، شیب 5-2 درصد، كمی پستی و بلندی
و فرسایش آبی.
سری خاكهای شماره 5
در طبقهبندی در گروه خاكهای mixed (calcareous)،
fine loamy، Xeric Torrifluvents، Thermic، میباشد.
خاكی است خیلی عمیق به رنگ قهوهای مایل به زرد تا قهوهای
مایل به زرد تیره، با بافت متوسط (Loam- sandy loam) و بدون
ساختمان (افق Ap)،. بر روی طبقهای به رنگ قهوهای مایل به
زرد تیره متوسط با بافت متوسط تا سنگین((Loam Sandy caly loam
و بدون ساختمان (فشرده Massive) دارای حدود 5 درصد سنگریزه
(افق C1) كه بر روی طبقاتی به رنگ قهوهای مایل به زرد تیره
با بافت متوسط (Loam- silt loam) و بدون ساختمان، دارای مقدار
خیلی كم آهك رشتهای و حدود 5 درصد سنگریزه (افقهای C2 و
C3) قرار گرفته است.
این سری خاكها دارای یك واحد مجزا شده به شرح زیر میباشد:
واحد 5.1- سری خاك شماره 5 با بافت سطحی متوسط، 15-3 درصد
سنگدانه درشت در خاك سطحی، شیب 2-0 درصد كمی پستی و بلندی
[ مركز تحقیقات و مطالعات زیست محیطی، 1380].
سری خاكهای شماره 6
در طبقهبندی درگروه خاكها Loamy , mixed (Calcareous)
, thermic Typic Haplocalcids.fine میباشد.
خاكی است با قابلیت نفوذ متوسط به رنگ قهوهای تا قهوهای
تیره با بافت سنگین (clay loam) و بدون ساختمان و حدود 10درصد
سنگریزه (افق A) بر روی طبقهای به رنگ قهوهای تا قهوهای
تیره با بافت خیلی سنگین (Sandy caly loam) و بدون ساختمان
و حدود 10-5 درصد پودر آهك و 15 درصد سنگریزه (افق CK1) بر
روی طبقهای به رنگ قهوهای تیره با بافت سنگین (Sandy caly
loam ) و بدون ساختمان و حدود 15 درصد پودر آهك و 25 درصد
سنگریزه (افق CK2) كه بر روی طبقهای به رنگ قهوهای مایل
به زرد با بافت سبك) (Sandy loam و حدود 50 درصد سنگریزه (افق
(C2 قرار گرفته است.
مجموعه سری خاكهای شماره 7
این مجموعه از سری خاكها در تپههای چیتگر قرار
گرفته و مشخص نمودن محدوده هر كدام از سری خاكها نیاز به
مطالعات دقیقتر دارد.
بر اساس مطالعات خاكشناسی انجام شده در محدوده مورد مطالعه
اراضی در منطقه 22 شهرداری تهران به شرح زیر مشخص گردیده است:
اراضی درجه?:
اراضی قابل كشت و مناسب برای زراعتهای آبی كه
دارای اشكالات و محدودیتهای كم است و به همین علت ارزش زراعی
و میزان بازدهی آن در شرایط مساوی كمتر از اراضی درجه Iمیباشد.
?ST – اراضی با كمی محدودیت خاك (15-3 درصد سنگدانه درشت و
خاك سطحی) وكمی محدودیت پستی و بلندی اراضی درجه ?
اراضی نسبتاً قابل كشت و مناسب برای زراعتهای آبی كه دارای
اشكالات و یا محدودیتهای نسبتاً زیادی است. قابلیت آبیاری
این اراضی محدود به علت داشت یك یا چند عامل محدودكننده
درآمد كلی آن در واحد سطح كمتر از اراضی درجه ? میباشد.
زیر درجات اراضی درجه ? عبارت است از:
IIIS- اراضی با محدودیت نسبتاً زیاد از نظر خصوصیات خاك كه
واحدهای مختلف آن ممكن است یك یا چند محدودیت در زمینه سنگریزه
خاك سطحی (35-15 درصد)، سنگریزه خاكریزی
(75-35 درصد) و عمق خاك (50-25 سانتیمتر) داشته باشد
.
IIIT- اراضی با محدودیت نسبتاًزیاد شیب، پستی و بلندی و فرسایش
آبی
IIIST- اراضی با محدودیت نسبتاً زیاد خاك و پستی و بلندی
كه واحدهای مختلف آن ممكن است یك یا چند محدودیت در زمینه
سنگریزه خاك سطحی (35-15 درصد)، سنگریزه خاكزیری
(75-35 درصد ) و عمق خاك (50-25 سانتی متر ) و همچنین شیب
كلی وجانبی و فرسایش آبی داشته باشد.
اراضی درجه IV:
اراضی با قابلیت كشت محدود كه برای زراعتهای آبی
دارای اشكالات و یا محدودیتهای زیادی است و فقط در شرائط
به خصوص و برای گیاهان خاص قابل استفاده میباشد
زیر درجات اراضی درجه IV عبارت است از:
IVS- اراضی با 75-35 درصد سنگدانه درشت درخاك سطحی
IVT- اراضی با شیب زیاد (12-8 درصد)
تپهها [مركز تحقیقات و مطالعات زیست محیطی، 1380].
|
