مقدمه

داشتن‌مکانی بهداشتی چه از نظر مسکن خصوصی و یا امکن عمومی خواسته تمامی انسانهاست. بدیهی است عدم توجه به بهداشت محل زندگی عوارض جانبی و بهداشتی فراوانی دارد . بطور کل وضع مسکن در هر منطقه می‌بایست از هر لحاظ مطابق با احتیاجات فرهنگی ، سنتی ، روانی و بهداشتی افراد سکن در آن باشد .
یک مسکن شهری مناسب و بهداشتی باید از نظر موقعیت ساختمان ، وضعیت آب آشامیدنی ، دفع فاضلاب و مشخصات مسکن از نقطه نظر نور ، تهویه ، حرارت ، رطوبت و سر و صدا به نحوی باشد که سلامت جسمی ، روانی و اجتماعی سکنین را تامین کند .
رعایت موارد فیزیکی در یک مسکن از قبیل نور ، تهویه ، دما و عدم تجمیع زباله می تواند به اعتلای بهداشتی و اقتصادی جامعه کمک فراوان نماید . با توجه به رشد فزاینده آلودگیهای زیست محیطی و مشکلات بهداشتی و سلامت عمومی در کلان شهر تهران ، ارائه راهکارهایی در بهداشت مسکن ضروری به نظر می رسد .
به طور کلی بافت مسکونی شهرداری منطقه ۲۲ به دو عرصه عمده تقسیم می شود :
۱- ) عرصه زندگی خصوصی ( مسکن )
۲- ) عرصه امکن عمومی و خدماتی

راهکارهای پیشنهادی ذیل جهت بهبود وضعیت بهداشتی عرصه زندگی خصوصی (مسکن) می باشد:

اقلیم منطقه از عواملی است که در انتخاب محل ساختمان و در نحوه ساخت آن موثر خواهد بود . عوامل اقلیمی که در ارتباط با نحوه معماری و ساخت بنا مور نظر قرار می گیرند ، عبارتند از : تشعشع خورشیدی ، رطوبت نسبی ، درجه حرارت و جریان هوا ، به عنوان مثال :
تابش خورشید در حداقل ارتفاع خود در زمستان ، زاویه‌ای ۳۰ درجه نسبت به افق دارد که جهت استفاده از نور خورشید و تابش آن به داخل ساختمان در بین ساعات ۵/۱۰ صبح الی ۵/۱۳ بعدازظهر لازم است به این زاویه توجه شود و فاصله دو ساختمان از یکدیگر به نحوی باشد که تابش خورشید به داخل ساختمان نفوذ نماید.
از این رو بایستی ساختمانها نسبت به ساختمان مجاور با توجه به کسر اختلاف تراز از یکدیگر فاصله داشته باشند (نسبت ۱ به ۳/۱). رعایت این نسبت فاصله موجب می گردد که در طول زمستان ساختمانها از آفتابگیری کاملی برخوردار باشند .
همچنین با توجه به گلبادهای غرب تهران به ویژه منطقه ۲۲ ، شناسایی محدوده بادهای موثر و نیمه موثر و نیز دو جبهه طولانی تر ساختمان، جهت به جریان انداختن هوای داخل ساختمان ضروری است . درعین حال با توجه به اینکه متوسط میزان رطوبت در منطقه به ۴/۴۰ درصد می رسد ، جریان موثر باد می تواند در کنترل رطوبت هوای محل تاثیرگذار باشد . با در نظر گرفتن جهت وزش باد غالب در منطقه مناسب است از امتدادهای طولانی و ایجاد کریدور در جهات شرقی ـ غربی اجتناب کرد و با توجه به جهات اصلی استقرار واحدهای ساختمانی در حوزه ۵/۱۰ الی ۵/۲۲ درجه جنوب شرقی ، به کمک ایجاد شکستگی‌هایی در راستای شرقی ـ غربی از کانالیزه شدن باد غالب جلوگیری نمود .
نور از عوامل موثر در بهداشت مسکن می باشد . بنابراین ، پیشنهاد می گردد در ایجاد مسکن ، سطح پنجره ها نزدیک به ۱:۶ تا ۱:۸ سطح اتاقها باشد و هنگام استفاده از نور مصنوعی از روش روشنایی غیر مستقیم استفاده گردد که به مراتب بهداشتی تر می باشد .
وجود هوای کافی و تازه یکی از اصول مهم بهداشت مسکن است . ساده ترین روش تهویه استفاده از پنجره ها می باشد . بنابراین توصیه می گردد در جهت تهویه طبیعی ، پنجره ها تا فاصله ۱۵ سانتی متری زیر سقف ادامه یابد تا هوای گرم جمع شده از نزدیک سقف به راحتی خارج و هوای تازه از قسمت پایین پنجره به داخل اتاق وارد گردد . همچنین پیشنهاد می گردد جهت تامین حرارت مطلوب واحدهای مسکونی منطقه ۲۲ از تهویه مطبوع و یا شوفاژ استفاده گردد . لازم به ذکر است حرارت مناسب اتاقها ۲۰ الی ۲۱ درجه سانتیگراد منظور گردد .
یکی دیگر از ویژگی های مطلوب یک مسکن بهداشتی دور بودن از مرکز پر سر و صدا است . رعایت موارد زیر در طراحی مسکن به منظور کاهش سر و صدا توصیه می گردد : که در جلوگیری از اتلاف انرژی نیز بسیار موثر واقع خواهد شد .
احداث مسکن تا آنجا که ممکن است دور از منبع صدا در نظر گرفته شود . در این حالت دیوارهای خارجی ساختمان باید سخت و سنگین باشند . برای بالا بردن صدا بندی درب ها نیز ، رعایت نکات زیر ضروری است : چهارچوب و درب ها حتی الامکان توپر در نظر گرفته شود که در این حالت صدا بندی بهتر خواهد بود.به منظور عایق بندی درب ها و پنجره ها، درزبندی آنها در مقابل صدا توصیه می گردد . در اتاق نشیمن نسبت سطح پنجره ها به سطح زیربنا از ۴۰% و در اتاق های خواب از ۱۵% بیشتر نباشد .
همچنین استفاده از پنجره های دو جداره با ساختار متفاوت از نظر نوع شیشه و فاصله هوایی بین دو لایه و قاب توصیه می شود .
جهت صدا بندی سقف ها در آپارتمانها پیشنهاد می گردد از پوکه معدنی استفاده شود . در ضمن در طراحی پلان معماری از نظر حفاظت کوستیکی باید قسمتهای آرام خانه از قسمتهای غیر آرام جداسازی گردد . نهایتاً جهت عایق بندی صوتی و نیز زیباسازی محیط می توان از دیواره های سبز تشکیل شده از درختان و درختچه ها استفاده نمود.

راهکارهای ارائه شده فوق جهت بهبود و ارتقای کیفیت بهداشتی مسکن و شرایط ساخت و ساز آن از نظر بهداشت محیط با توجه به طرح جامع بهداشت محیط و بررسی تامین احتیاجات اساسی جسمی ، روحی و اجتماعی در مسکن و امکن عمومی به شهروندان محترم سکن در منطقه ۲۲ توصیه می گردد.
 

بالای صفحه