|
آلاینده
های هوا
نخستین گام برای دستیابی به اهداف توسعه صنعتی سالم و پایدار،
شناسایی پیامدهای گوناگون فعالیت های صنعتی است كه یكی از
آنها آلودگی هوا می باشد. هر چند اشكال مختلف آلودگی محیط
زیست وابسته و قابل تبدیل به یكدیگرند، ولی آنچه اهمیت آلودگی
هوا را بیشتر می سازد، نقش هوا به عنوان حیاتی ترین ماده برای
ادامه زندگی انسان، آثار گوناگون و غالباً جبران ناپذیر آلاینده
ها بر سلامتی انسان و محدود بودن توانایی بشر برای كاهش و
كنترل آلودگی های هوا است.
در حال حاضر، در بسیاری از كشورهای در حال رشد صنعتی، صنایع پس از وسائط
نقلیه، مهمترین منابع آلودگی هوا می باشند؛ هر چند در مناطق
غیرشهری صنعتی و شهرك های صنعتی، صنایع از این نظر، در جایگاه
نخست قرار دارند. مسئله ای كه مشكل آلودگی هوا ناشی از منابع
صنعتی را تشدید می كند، آن است كه بسیاری از آلاینده های تولید
شده از فرایندها و عملیات صنعتی، غالباً تجزیه ناپذیرند و
معمولاً به میزان زیاد و غیرقابل كنترل در هوا انتشار می یابند.
بعلاوه، ماهیت فعالیت های تولیدی و غیر تولیدی موجود در صنعت،
موجب گوناگونی منابع و انواع آلاینده های صنعتی می شود. طبعاً
هرچه فرایندها و عملیات صنعتی بیشتر باشند، فراوانی و گوناگونی
پسماندها و آلاینده های مستقیم و غیرمستقیم هوا نیز زیادتر
و نیاز به شیوه های ویژه جهت شناسایی، نمونه برداری، اندازه
گیری، تجزیه و تحلیل آثار و نهایتاً روشهای كنترل و كاهش آنها
بیشتر خواهد بود.
برایند نگرانی ها به این شکل نمودار گشت که گروهی از متخصصان و اندیشمندان
در قالب سازمان ها آژانس ها، موسسه ها و... گرد هم بیایند
و اقدام به تدوین قوانینی نمایند که بیانگر انواع و مقادیر
مجاز با ویژگی ها و زمان ماند مناسب بگونه ای باشد که برای
زندگی انسان، گیاه یا حیوانات مضرنباشد. پشتوانه اجرایی این
قوانین در واقع سطح آگاهی های مردم و میزان حساسیت آنان است
و در حقیقت همین عوامل است که موجب تقدم و تأخر شکل گیری این
نهادها و تدوین قوانین مربوطه در نقاط مختلف دنیا شده است.
با ورود به دهه 1970 میلادی مسایل زیست محیطی و فاجعه عظیم
در حال وقوع در کانون توجهات قرار گرفت. در این سال ها بود
که عدم توانایی خودپالایی محیط هر چه بیشتر نمایان گشت و لزوم
انجام اقدامات اساسی رخ نمود.
-
آلودگی هوا
هر جامعه
ای که نسبت به ابعاد این مساله آگاهی می گشت با توجه به
مسؤلیتی که در مورد نسل بعد از خود حس می کرد دست به اقداماتی
در حیطه جغرافیایی خویش می زد. بتدریج با شکل گیری نهاد
های متولی این امر تعاریف مختلفی از "" آلودگی هوا""
توسط مراجع مختلف ارایه گشت.
هر یک از مراجع مذکور با توجه به تعاریف خود اقدامات بازدارنده،
پیشگیرانه و تنبیهی و تشویقی را به مورد اجرا گذاشتند.
شیوه های استاندارد ارزیابی در سطوح مختلف پیشنهاد گشت
و بصورت عملی مورد استفاده قرار گرفته. علیرغم اینکه عمده
گسترش فن آوری در کشورهای پیشرفته صورت گرفته است و به
همین دلیل نیز قسمت اصلی خط آلاینده ها ( در بخش هوا )
باید متوجه این جوامع باشد اما در عمل، این کشورها با
انتقال محل صنایع به کشورهای در حال توسعه و وضع قوانین
شدید در عمل مساله آلودگی هوای خود را در سطح کیفیت هوای
داخلی بالا بردند. اما در حال حاضر اجماعی بر سر این موضوع
که آلودگی هوا مساله ای جهانی است در حال شکل گیری است.
کشورهای پیشرفته باید بپذیرند که با تحقق تئوری دهکده
جهانی با توجه به این نکته که سهم اعظم فن آوری را در
اختیار دارند باید متکلف قسمت عمده هزینه های مقابله با
آلودگی نیز باشند؛ و این بدان معناست که باید زمینه های
انتقال فن آوری پیشرفته در زمینه ارزیابی و مقابله با
آلودگی ها هر چه بیشتر فراهم گردد تا با ایجاد زبان مشترک
میان متخصصان کشورهای در حال توسعه و پیشرفته گام های
عملی و مؤثر در رسیدن به هوای پاک برای همه برداشته شود.
یکی از مهمترین و جدیدترین این فن آوری ها استفاده از
ابزار GIS است که در طی دهه های اخیر به دلیل کاربردهای
بی نظیر و امکان تلفیق با سایر امکانات جدید نظیر GPS
و مدل سازی غیره نقش ارزنده ای در جهانی سازی مقابله با
آلودگی ها ( از جمله آلودگی هوا ) به عهده دارد.
همانگونه که اشاره شد توجه به آلودگی هوا محدود به قرن
حاضر نیست بلکه در سال 1272 میلادی ادوارد یکم پادشاه
انگلیس با وضع قانون منع استفاده از زغال سنگ های نامرغوب،
در سال 1377 ریچارد سوم و در سال های (22- 1413) هانری
پنجم گام هایی در جهت تنظیم مقرراتی به منظور بهبود کیفیت
هوا برداشتند. اولین مقاله در مورد آلودگی هوا، در سال
1661 میلادی با قلم « جان اولین » یکی از بنیان
گزاران « انجمن سلطنتی انگلیس »* که در حال حاضر انجمنی
شناخته شده و دارای انتشارات متعدد است به رشته تحریر
در آمد و در این مقاله پیشنهادهایی در زمینه چگونگی مبارزه
علیه آلودگی هوا عنوان گردید.
-
عناصر تشكیل دهنده
هوا
همانگونه
كه عدم وجود عناصر اصلی متشكله هوا با اطلاق لفظ " هوا
" به تركیب حاصله منافات دارد، وجود عناصر نامطلوب نیز
باعث زیانبار شدن آن می شود. برای بررسی چگونگی كیفیت
هوا لازم است تا در ابتدا تركیبات هوا مشخص گردند و سپس
به ارزیابی اثرات عناصر مختلف با مقادیر متفاوت پرداخته
شود.
هوای پاک یا نرمال در حالت خشک مطابق جدول (1-1) متشکل
از اجزای مختلف با مقادیر متفاوت است. البته باید توجه
داشت که این نوع هوا بر روی اقیانوس های دور از خشکی و
یا در نواحی دور از مراکز جمعیتی وجود دارد. در جدول مورد
اشاره میزان هر عنصر بر حسب درصد حجمی و همچنین غلظت(
PPM ) مشخص شده است.
جدول (1-1): اجزای متشکله هوای
پاک
|
